Psikrometrik diyagram nasıl okunur?

İklimet Lab Rehber · Yazan: Mehmet Karakaş, makine mühendisi · 16 Ekim 2026

Psikrometrik diyagram, nemli havanın bütün özelliklerini tek bir grafikte gösterir. Havanın iki bağımsız özelliğini biliyorsanız (örneğin kuru termometre sıcaklığı ve bağıl nem) diyagramda tek bir nokta bulunur; diğer bütün özellikler o noktadan okunur.

Bu sayfada diyagramın eksenlerini ve eğrilerini tanıtıyor, sonra tek bir noktayı adım adım okuyoruz. Aynı örneği diyagram aracında açarak birlikte ilerleyebilirsiniz.

1. Diyagram bir basınç için çizilir

Her psikrometrik diyagram belirli bir atmosfer basıncı için geçerlidir. Bu sayfadaki örnek deniz seviyesi standart basıncı içindir: 101,325 kPa. Yükseklik arttıkça basınç düşer ve aynı sıcaklık ile bağıl nemde nem oranı değişir. Bu yüzden yüksek bir yerdeki tesis için o yerin basıncıyla çizilmiş diyagramı kullanın; diyagram aracında basıncı ya da rakımı girebilirsiniz, yazdırılabilir diyagram sayfasında da kendi rakımınız için boş bir diyagram alabilirsiniz.

2. Eksenler

• Yatay eksen — kuru termometre sıcaklığı (°C): Sıradan bir termometrenin gösterdiği sıcaklık. Dikey çizgiler sabit kuru termometre sıcaklığıdır.
• Dikey eksen (sağda) — nem oranı (g/kg kuru hava): 1 kg kuru havanın taşıdığı su buharı miktarı. Yatay çizgiler sabit nem oranıdır. Havaya nem eklenmeden ya da havadan nem alınmadan yapılan ısıtma ve soğutma bu yatay çizgiler üzerinde ilerler.

3. Eğriler

• Doyma eğrisi (%100 bağıl nem): Diyagramın sol üst sınırı. Hava bu eğrinin üzerinde daha fazla su buharı taşıyamaz. Eğrinin solunda kalan bölgede hava sis ya da yoğuşma hâlindedir.
• Bağıl nem eğrileri: Doyma eğrisine benzer biçimde kıvrılan ve doyma eğrisinin altına doğru sıralanan eğriler (%90, %80, … %10). Bağıl nem, havadaki su buharı miktarının, o sıcaklıkta taşınabilecek en yüksek su buharı miktarına oranıdır. (Hesapta bu oran, su buharının kısmi basıncının aynı sıcaklıktaki doyma basıncına oranı olarak kullanılır.)
• Yaş termometre çizgileri: Sola yukarı eğik çizgiler. Her çizgi doyma eğrisini, kendi yaş termometre sıcaklığına eşit kuru termometre sıcaklığında keser.
• Entalpi çizgileri (kJ/kg kuru hava): Yaş termometre çizgilerine çok yakın eğimli, ama onlarla aynı olmayan çizgiler. Havanın taşıdığı toplam enerjiyi gösterir; ısıtma ve soğutma yüklerinin hesabında kullanılır.
• Özgül hacim çizgileri (m³/kg kuru hava): Daha dik eğimli çizgiler. 1 kg kuru havanın, taşıdığı su buharıyla birlikte kapladığı hacimdir; fan debisini kütle debisine çevirirken kullanılır.

4. Örnek: 25 °C ve %50 bağıl nem

Hava 25 °C kuru termometre sıcaklığında ve %50 bağıl nemde, basınç 101,325 kPa.

1. Noktayı bulun. Yatay eksende 25 °C’den yukarı çıkın; %50 bağıl nem eğrisini kestiğiniz yer havanın durumudur.
2. Nem oranı. Noktadan yatay olarak sağa, nem oranı eksenine gidin: yaklaşık 9,92 g/kg.
3. Çiy noktası. Noktadan yatay olarak sola, doyma eğrisine gidin. Eğriyi kestiğiniz yerin kuru termometre sıcaklığı çiy noktasıdır: yaklaşık 13,9 °C. Bu havayı 13,9 °C’nin altındaki bir yüzeyle soğutursanız yüzeyde yoğuşma başlar.
4. Yaş termometre sıcaklığı. Noktadan geçen yaş termometre çizgisini sola yukarı, doyma eğrisine kadar izleyin: yaklaşık 17,9 °C.
5. Entalpi. Noktadan geçen entalpi çizgisini entalpi ölçeğine kadar izleyin: yaklaşık 50,4 kJ/kg kuru hava.
6. Özgül hacim. Noktaya en yakın iki özgül hacim çizgisi arasında oranlayın: yaklaşık 0,858 m³/kg kuru hava. Yoğunluk bunun karşılığıdır: (1 + W) / v ≈ 1,18 kg/m³.

5. Sık yapılan hatalar

• Yanlış basınç: Deniz seviyesi diyagramını yüksek bir yerde kullanmak nem oranını ve entalpiyi hatalı verir.
• Yaş termometre ile entalpi çizgisini karıştırmak: İki çizgi neredeyse paraleldir ama aynı değildir. Entalpiyi her zaman entalpi ölçeğinden okuyun.
• Bağıl nem ile nem oranını karıştırmak: Bağıl nem sıcaklığa bağlı bir orandır; havayı ısıttığınızda nem oranı değişmez ama bağıl nem düşer.
• Birim: Nem oranı çoğu diyagramda g/kg, hesaplarda kg/kg kullanılır; 9,92 g/kg = 0,00992 kg/kg.

Araçta deneyin

Diyagram aracını açın, kuru termometreye 25, bağıl neme 50 girin ve Noktayı göster‘e basın. Yukarıdaki değerlerin hepsini noktanın bilgi kutusunda görürsünüz.

Hesapların hepsini cihazınızda yapmak, raporlamak ve geçmişte saklamak için Psychro Calc Pro; birden fazla noktadan oluşan prosesler için Psychro Process Pro (şu an indirilemiyor).

Kâğıt üzerinde çalışmak için: yazdırılabilir diyagram — kendi rakımınızın basıncına göre çizilmiş boş diyagramı A4 ya da A3 olarak yazdırın.

Sonraki rehber: Çiy noktası, kırağı noktası, yaş termometre ve bağıl nem

Aynı hesabın Mollier gösterimi için: Mollier (h–x) diyagramı nasıl okunur?

Hesap notu: Doyma basıncı Hyland–Wexler bağıntılarıyla, su buharı artırma faktörüyle hesaplanır; barometrik basınç irtifadan türetilir. Değerler yuvarlatılmıştır.